you're reading...
Kolano, Kontuzje Biegowe, Pasmo biodrowo-piszczelowe

Pasmo biodrowo-piszczelowe

Zespół pasma biodrowo-piszczelowego (ITBS)

Co to jest ITB?

 Pasmo biodrowo-piszczelowe to nieelastyczny, kolagenowy sznur rozciągnięty pomiędzy biodrem a kolanem. Górna część przyczepia się do grzebienia kości biodrowej gdzie jego włókna „mieszają się” z m. pośladkowym większym, średnim i m. napinaczem powięzi szerokiej. Dalej pasmo biegnie wzdłuż bocznej powierzchni uda, jego głębokie włókna przyczepiają się do kresy chropawej kości udowej, a powierzchowne biegną dalej przyczepiając się do kłykcia bocznego kości udowej, troczków bocznych rzepki i guzka Gerdiego (przednio-boczna strona kłykcia piszczeli) (Norris CM 1998).

Jaka jest jego funkcja?

Generalnie jest strukturą wielozadaniową, wpływa zarówno na funkcjonowanie biodra jak i kolana. W zależności od sytuacji przemieszcza swoje przyczepy do przodu i tyłu w celu usprawnienia funkcji obu wymienionych wyżej stawów. Ślizg ten jest ruchem fizjologicznym ścięgna. Kiedy jesteśmy w pozycji stojącej ścięgno układa się do tyłu od osi biodra, a do przodu od osi kolana co sprzyja utrzymaniu wyprostowanej postawy ciała (można sobie wyobrazić że ścięgno niczym dłoń „popycha” kolano od przodu do tyłu czyli je prostuje, dłoń na wysokości pośladka działająca w kierunku tył-przód na biodro powoduje jego wyprost). Dzięki temu mięśnie mogą wkładać mniejszy wysiłek w utrzymanie wyprostowanej pozycji. W trakcie zgięcia stawu kolanowego ścięgno pasmo na wysokości kolana prześlizguje się przez kłykieć boczny kości udowej na tylną stronę stawu kolanowego, a w trakcie wyprostu ślizga się do przodu. W ten sposób wspomaga funkcję kolana, zmniejszając potrzebną siłę mięśniową do wykonania tych ruchów. Podczas biegu w fazie wymachu przemieszcza się do przodu osi stawu biodrowego, zmniejszając pracę niezbędną do wykonania zgięcia biodra (Norris CM 1998).

Przyczyny zespołu pasma biodrowo-piszczelowego?

Etiologia syndromu ITB (ITBS) nie jest w 100% określona. Ból może pojawić się po bocznej stronie biodra lub kolana. Najczęściej pojawia się i znany jest pod postacią bólu bocznej strony stawu kolanowego. Kolano jako środkowe ogniwo łańcucha kinetycznego uważane jest tylko za odbiorcę zaburzeń proksymalnych lub/i dystalnych, a więc ból na jego poziomie jest konsekwencją zaburzeń w mechanice stawu biodrowego lub skokowego. Uważa się, że ruchy w płaszczyźnie strzałkowej (przód-tył) nie mają znaczenia w pojawianiu się dolegliwości, przyczyna  prawdopodobnie leży w zaburzeniach ruchów w płaszczyźnie czołowej (ruchy boczne) lub/i poprzecznej (ruchy rotacyjne). Wskazuje się głównie na powiązanie ITBS z nadmierną rotacją wewnętrzną kolana. Kiedy kolano zgina się i rotuje wewnętrznie ITB ulega kompresji w stosunku do nadkłykcia bocznego. Pomiędzy ścięgnem a nadkłykciem nie ma kaletki która funkcjonowałaby jak „bufor” tych sił docisku (jak poduszka powietrzna podczas wypadku samochodowego). Zwiększona rotacja wewnętrzna przemieszcza przyczep ITB przyśrodkowo, co zwiększa siły kompresji ITB w stosunku do nadkłykcia. Dlatego osoby z nadmierną rotacją wewnętrzną mogą być narażone na problem ITBS. Podczas pierwszej części fazy podporu, kończyna dolna rotuje się wewnętrznie, współistnieje z nią tzw. moment mięśniowy rotatorów zewnętrznych, które mają równoważyć rotację wewnętrzną (hamować ten ruch i sprawiać, że kończyna jest ustawiona liniowo). Wykazano, że osoby z syndromem ITB  mają o 25% zwiększony moment rotacji zewnętrznej, jako że uważa się że ITB jest jednym z głównych mięśni ograniczających siły rotujące wewnętrznie wykonuje on dużą pracę co stawia go na ryzykownej pozycji przy wielokrotnie powtarzanym nieprawidłowym obciążeniu podczas biegu. Nie jest on silną strukturą, jest „pomocnikiem” innych mięśni okolicy biodra, z którymi się splata stąd ich słabość wpływa na jego pracę „ponad to do czego został stworzony” a w konsekwencji nadmierne przeciążenie.

Rotacja wewnętrzna kolana pojawia się na skutek rotacji wewnętrznej piszczeli lub rotacji zewnętrznej uda. Według badań ta pierwsza jest mniejsza u osób z syndromem ITB w stosunku do normy, stąd wydaje się że przyczyną nadmierna rotacji wewnętrznej kolana u osób z ITBS jest ustawieni kości udowej w rotacji zewnętrznej, czyli problem pojawia się na wysokości biodra, co prawdopodobnie jest skutkiem nierównowagi mięśniowej na tym poziomie. Żeby równowaga mogła zaistnieć niezbędna jest kokontrakcja (jednoczesne napięcie) wewnętrznych i zewnętrznych rotatorów. Mięsień pośladkowy mniejszy, włókna przednie mięśnia pośladkowego średniego i m. napinacz powięzi szerokiej odwodzą i rotują wewnętrznie kość udową (Gottschalk et al., 1989; Pare et al., 1981). Ich niewystarczająca aktywność może prowadzić do zwiększonej rotacji zewnętrznej kości udowej, a co za tym idzie nadmiernej rotacji wewnętrznej kolana.Wykazano, że soby z  ITBS lądują z mniejszą ewersją i wykazują mniejszą ewersję podczas całej fazy podporu, co jest zgodne z tym że charakteryzują się mniejszą rotacją wewnętrzną piszczeli, ponieważ te ruchy są ze sobą zgodne.

Zauważono również zupełnie przeciwny mechanizm pojawienia się zwiększonej rotacji wewnętrznej kolana wynikający z zaburzen dystalnych w stosunku do kolana: zwiększoną ewersję, a co za tym idzie zwiększoną rotację wewnętrzną piszczeli i rotację wewnętrzną kolana.

Podsumowując mechanizm powstawania ITBS najczęściej wynika z nadmiernej rotacji wewnętrznej kolana. Przyczyna może leżeć dystalnie- na poziomie stawu skokowego (nadmierna ewersja-rotacja wewnętrzna piszczeli-rotacja wewnętrzna kolana) lub częściej proksymalnie dotycząc stawu biodrowego (rotacja zewnętrzna kości udowej-rotacja wewnętrzna kolana). Te zaburzenia funkcji łańcucha kinetycznego mogą być skutkiem słabości kontrolujących je mięśni, zbyt małej elastyczności innych mięśni uniemożliwiających odpowiedni zakres ruchu lub też nieodpowiedniej kontroli nerwowo-mięśniowej.

Jakie są objawy?

 Głównym objawem jest oczywiście ból. ITB przemieszcza się do przodu i tyłu zarówno na wysokości biodra jak i kolana, stąd ból może dotyczyć 2 rejonów: biodra (ból w okolicy krętarza większego kości udowej) lub kolana (ból w okolicy nadkłykcia bocznego kości udowej). Ból pojawia się podczas palpacji, ogranicza również zakres przysiadów na problematycznej kończynie dolnej. Dzieje się tak ponieważ przy zgięciu kolana dochodzi do ślizgu ITB po nadkłykciu bocznym, Uważa się że zgięcie kolana między 20-30 to „strefa niebezpieczna”, w której  włókna ITB (przyczep przy stawie kolanowym)  napinają się i ślizgają po kłykciu boczny ulegając dociśnięciu do niego i tarciu prowokując ból.

Fizjoterapeuta oprócz palpacji i testu przysiadu może wykonać testy elastyczności (test Obera, Thomasa – zostaną opisane przy innej okazji), wykrywając zmniejszony zakres ruchu lub prowokację bólu. Można również wykonać próbę wywołania bólu w warunkach których się pojawia tzn. wykonać docisk ścięgna do nadkłykcia bocznego podczas zgięć do 30˚ i wyprostów stawu kolanowego.

Ból rośnie podczas zbiegania w dół  (Orchard et al., 1996; Noble, 1980). Dzieje się tak ponieważ wtedy lądujemy w pozycji w stawie kolanowym bliskiej wyprostowi (wyżej opisany zakres bólowy).

Co robić?

Ból wynika ze stanu zapalnego, z którym można sobie doraźnie poradzić stosując leki przeciwzapalne. Jednak to nie usuwa prawdziwej przyczyny problemu, którą trzeba koniecznie znaleźć żeby nie wrócić do punktu wyjścia. Jeśli przyczyną jest sposób trenowania, można dokonać modyfikacji warunków treningowych (powierzchnia, buty, intensywność, częstotliwość, czas trwania i sposób treningu). Jeśli przyczyną jest zmniejszona elastyczność mięśni, powinny zostać włączone odpowiednie rozciągania (zginaczy i prostowników biodra, oraz samego ITB). Przyczyną może być również słabość mięśni odwodzicieli biodra, co powoduje opadanie miednicy podczas fazy obciążenia nogi w biegu czy chodzie (można to zaobserwować jako objaw Trendelenburga średniego nasilenia), należy wprowadzić trening siły mięśniowej, kontroli nerwowo-mięśniowej i reedukację chodu/biegu.

Źródła:

Noehren B et al. ASB Clinical Biomechanics Award Winner 2006 Prospective study of the biomechanical factors associated with iliotibial band syndrome. Clinical Biomechanics 22 (2007) 951–956

Norris CM. Sports injuries diagnosis and management, 1998, Elsevier.

Reklamy

Dyskusja

Brak komentarzy.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: